De cirkel­redenering

Een cirkelredenering of petitio principii neemt al aan wat het wil bewijzen. Als men wil bewijzen dat X waar is, mag men niet al aannemen dat X waar is. Dat toch te doen is de petitio principii. In het Engels heet deze drogreden „begging the question”. Als men dit niet in woorden maar in daden aanneemt is er sprake van een performatieve tegenspraak.

Door in plaats van X zelf iets X-achtigs aan te nemen (waarop dezelfde verklaring als op X van toepassing is) krijgt men in plaats van een cirkelredenering een oneindige regressie.

Zo kan ik door middel van een cirkelredenering eenvoudig ieder antwoord correct bewijzen op de vraag „Wat is het antwoord op deze vraag?”. Kortom, „cirkelredeneringen kloppen omdat cirkelredeneringen kloppen”.

Verwant aan de cirkelredenering is het irreducibiliteitsbewijs van de cyclische voorwaarde.

Veel cirkelredeneringen zijn verborgen doordat van een ongenoemde achtergrond wordt uitgegaan — zoals wanneer met materialistische aannamen het idealisme wordt „weerlegd”. In zulke gevallen is het belangrijk zich te realiseren dat als A B weerlegt, B evenzeer A weerlegt — dus de materialistische weerlegging van het idealisme levert een precies even sterke idealistische weerlegging van het materialistisme.