Geest, Ik, Bewustzijn

Al deze belevingen zijn geen losse eenheden — zij komen gebundeld. Er is een onderlinge samenhang: een oordeel kan refereren aan een gewaarwording, en verschillende gewaarwordingen (zeg, het zien van een zonsondergang, het horen van zeegeruis, het ruiken van zout water en vis) kunnen „bijeenkomen” en één complexe beleving vormen.

Sommige gewaarwordingen spiegelen weliswaar, terecht of ten onrechte, andere mensen voor met hun eigen belevingen, maar die belevingen, als zij werkelijk bestaan, worden nooit ervaren, slechts afgeleid uit andere, wel ervaren gewaarwordingen (zoals het zien van schrik op een gezicht).

Van daar uit vallen enige begrippen te definiëren. Deze definities kunnen zonder bezwaar overgeslagen worden door wie geen moeite heeft met het gebruik van de normale, intuïtieve betekenis van woorden als „ik”.

Geest
Het begrip „geest” zal staan voor een geheel van alle op die wijze gebundelde gewaarwordingen, of dat wat die gewaarwordingen bevat. Als er anderen bestaan, dan zijn Jans gedachten onderscheiden van die van Marietje doordat ze niet tot dezelfde geest behoren. Onder die gewaarwordingen vallen natuurlijk ook de gedachten, en andere gewaarwordingen die nog apart benoemd zullen worden. (Dit begrip kan verfijnd worden naarmate meer andere begrippen gedefinieerd zijn.)
Ik
Voor zo ver het woord „ik” hier gebruikt wordt zal het in eerste instantie verwijzen naar de geest waarvan de gewaarwordingen ervaren worden. Als anderen bestaan zijn die dus niet „ik” daar hun gewaarwordingen niet zelf ervaren, maar hooguit uit mijn gewaarwordingen (van hun gedrag) afgeleid worden. Het onpersoonlijke „wij” heeft dezelfde betekenis.
Bewustzijn
De eigenschap van een geest gewaarwordingen te hebben zullen we „bewustzijn” noemen. Daarmee heeft een geest per definitie bewustzijn, en is wat bewustzijn heeft een geest. Ik heb dus ook bewustzijn.

Twee aspecten van bewustzijn verdienen het hier benadrukt te worden:

Relatie
Bewustzijn relateert een geest aan gewaarwordingen, of aan een specifieke gewaarwording: ik ben me bewust van X. Jan is zich niet bewust van diezelfde gewaarwording X.
Abstractheid
Bewustzijn is dus een eigenschap, een abstractum — niet een object dat ergens aan te treffen zou zijn. Vragen waar ons bewustzijn zich bevindt is als bij het zien van een weide met twee koeien vragen: „Ik zie de koeien, maar waar is de ‚twee’ nou?”. Evenzo is ons bewustzijn niet dat wat ervaart of beslissingen neemt.
((Deze denkfout ligt mogelijk ook ten grond aan de vaak gemaakte fout wils­vrijheid te ontkennen vanwege het volslagen ongerelateerde feit dat we beslissingen nemen voordat we ons daar bewust van zijn.))

((Te doen.))

Het moderne begrip „bewustzijn” is ontwikkeld door Descartes, die het losbrak van een eerder begrip dat specifiek „moreel bewustzijn”, „geweten”, betekende. In het Frans delen beide begrippen nog steeds hetzelfde woord: „conscience”.

De relatie tussen de abstracte geest en de tijdelijkheid van de wereld dient nog verder uitgewerkt te worden: als de koppeling van geest en brein erkend wordt levert dat een bron van temporaliteit.

Een deel van een geest kan weer een geest zijn — geesten zijn dividu, en lijken op memen, zij het dat van een meem meestal niet erkend wordt dat het bewust en doelgericht is. Zie ook geesten in Bijbelse zin, en split-brain experiments.

Zelfbewustzijn (in de lelijk anglicistische betekenis) is weer iets heel anders. Als ik in een boek, of werk, verdiept ben ben ik mij niet zelfbewust, op gelijke wijze als ik in die toestand ook niet van mijn vrouw houd: mijzelf, of mijn vrouw, zijn dan geheel uit mijn gedachten.

Ik kan niet weten dat ik me ergens niet bewust van ben — hooguit dat ik me er niet bewust van ben me er bewust van te zijn. Ik kan het bewust beleefd hebben maar vergeten zijn. Een relatief onafhankelijk deel van mijn geest kan zich er bewust van zijn, zonder dat aan de dominante „ik” door te geven. Misschien smaakt bitter in mijn luchtpijp ook bitter (de receptoren zijn er), maar niet voor de dominante „ik”.

Te onderscheiden woorden: bewustzijn, zich bewust zijn van, beseffen, ervaren, gewaar worden/zijn, waarnemen, beleven.