# ?ꜛ, gentiaan-ordeꜛ

### Oleaceaeꜛ, olijffamilieꜛ

#### Fraxinusꜛ, esꜛ

De bladstelen hebben een groef. Water dat daarin blijft staan wordt met zuighaartjes opgenomen.

Naamgeving
  Latijn. Mogelijk < Grieks „phrassò”, ‚omheinen’? Nederlandse naam verwant met Oud-Latijn „osinus” > Latijn „ornus”, ‚pluim-es’, ‚manna-es’. Engels: ashꜛ.

##### Fraxinus ornusꜛ, manna-esꜛ

Naamgeving
  De Nederlandse naam naar het gebruik. Ook „pluimes”ꜛ geheten.
Gebruik
  Hieruit wordt, vooral op Sicilië, het zoete „manna” gewonnen, door de stam in juli of augustus tot op het hout in te snijden, en het zo verkregen sap uit te laten kristalliseren.

##### Fraxinus excelsiorꜛ, es

Gebruik
  Het sterke, taaie hout werd al door de oude Grieken gebruikt voor lansen (Homeros).

### Gentianaceaeꜛ, gentiaanfamilieꜛ

Alle soorten zijn rijk aan bitterstoffen. Ze werden vaak in combinatie toegepast.

#### Menyanthesꜛ, waterdriebladꜛ

De bloemen vertonen dimorfie. De planten in de tuin hebben lange meeldraden en korte stampers; elders komt het omgekeerde voor. De vruchtbaarheid is het grootst bij meeldraden en stampers van gelijke lengte, d.w.z. noodzakelijk van verschillende planten.

Naamgeving
  Misschien van „minuanthès”, ‚kortbloeiend’? Engels: buckbeanꜛ.

##### Menyanthes trifoliataꜛ, waterdrieblad

Beschermd in Nederland. De gehele plant bevat bitterstoffen (menyanthinen). Verder looistoffen, saponinen, vitamine A en vluchtige etherische olie. De haren op de bloemkroon beschermen tegen regen en tegen diefstal.

Naamgeving
  Naar de bladen, die op grote klaverbladen lijken. Heet ook bitterklaver (vanwege de bitterstoffen) en beverklaver. Engels: marsh trefoilꜛ.
Gebruik

#### Gentianaꜛ, gentiaanꜛ

Beschermd in Nederland, en de meeste soorten in een groot deel van Europa.

Naamgeving
  De betekenis van de Latijnse naam „gentiana” weet ik niet. „Van het geslacht”? Dioscurides noemt de plant „gentiaca”. Engels: gentianꜛ.

##### Gentiana luteaꜛ, gele gentiaanꜛ

Deze plant levert de bitterwortel (of apenhout), die meterslang en wel tien kilogram zwaar kan worden, en bitterstoffen (waaronder gentiopricine, gentiogenine en gentiamarine) bevat. Daarnaast vluchtige olie, looistoffen, slijm, pectine en suiker.

Gebruik
  Behalve als eetlustopwekker ook gebruikt als tonicum. In het verleden ook tegen nagelbijten bij kinderen. Verder als bitterstof in de likeuren ‚Suze’ en ‚Enzian’.
Geschiedenis
  De plant was zo populair als geneeskruid, dat zij op veel plaatsen verdwenen is.

#### Centauriumꜛ, duizendguldenkruidꜛ

Naamgeving
  Vergilius al gebruikt „centaureus” als naam voor deze plant. Ook „centaureum” en „centaurium” worden gevonden < Grieks „kentaurion”, ‚santorie’, letterlijk ‚centaur-’ < „kentauros”, ‚centaur’. Zie ook centaurea. De Nederlandse naam is afgeleid van een verklaring volgens welke het ‚honderd goudstukken’ zou betekenen. Een Vlaamse naam is „santorie”.

##### Centaurium erythraeaꜛ, duizendguldenkruid

Vooral de stengel bevat bitterstoffen (waaronder erytaurine). Verder wat organische zuren en minerale zouten.

Gebruik
  Voor de ontdekking van de kinaboom was dit het bekendste koortswerende middel.

### Loganiaceaeꜛ, braaknootfamilieꜛ

### Apocynaceaeꜛ, maagdepalmfamilieꜛ

#### Vincaꜛ, maagdepalmꜛ

Naamgeving
  Van het Latijn „vincire”, ‚binden’, naar het gebruik. Engels: periwinkleꜛ.
Gebruik
  De stengels werden gebruikt als bindtouw.

##### Vinca minorꜛ, kleine maagdepalmꜛ

Naamgeving
  Engels: lesser periwinkleꜛ.

### Asclepiadaceaeꜛ, zijdeplantfamilieꜛ