# Vrijheidꜛ

Vrijheid moet maximaal zijn
  Vrijheden mogen slechts ingeperkt worden door vrijheden van anderen. Als iets toegestaan kan worden zonder dat het anderen beperkt, moet dat.
  Dit geldt alleen voor personen met totale verantwoordelijkheid.
  De moeilijkheid is dat bij voldoend nauwkeurige meting iedere actie of inactie de wereld van de ander verandert, en dus bepaalde zaken mogelijk of onmogelijk maakt. Het schijnen van mijn zaklantaarn kan hinderlijk zijn voor de nabijgelegen sterrenwacht; uitademen verandert de resultaten van een luchtzuiverheidsmeting (en waarschijnlijk de levensverwachting van velen in de omgeving), en algemener maakt het vlindereffectꜛ deze regel theoretisch moeilijk toepasbaar. In de praktijk is ze nuttiger: waar anderen feitelijk niet in de verandering geïnteresseerd zijn en geen nefaste effecten bekend zijn (of de balans tussen poaitieve en negatieve gevolgen onbekend is) is ze toepasbaar.
Discriminatieꜛ
  Discriminatie is daar verboden waar het de vrijheid bedreigt, dat is daar waar een monopolie of kartel dreigt. Als ik mijn studentenkamer niet aan roodharigen, of aan meisjes wil verhuren is dat best, zolang er elders genoeg mensen met andere voorkeuren kamers aanbieden. De mate van discriminatie is gelijk aan de kosten waar het toe leidt: als een roodharige nu langer moet zoeken naar een kamer of reizen van kamer naar collegezaal zijn dat kosten, en is mijn weigering in die mate discriminerend. Mij te dwingen wel roodharigen aan te nemen ontneemt mij vrijheid, en ook dat kost mij wat: wellicht moet ik naar een andere stad verhuizen om mij aan die plicht te onttrekken. Dit maakt beide vormen van vrijheidsverlies commensurabel — maar niet in eerste instantie in geld: voor een arme is een euro een veel grotere waarde dan voor een rijke, en sociale uitsluiting of uitstoting is een kost op zich.
  Merk op dat dit in wezen hetzelfde argument is als voor rechtvaardigheid: slechts in de mate waarin men vrij gekozen heeft zich onder een wetsstelsel te plaatsen is dat wetsstelsel rechtvaardig.
Staatsburgerschapꜛ
  In lijn met het discriminatieprincipe kan een land het staatsburgerschap weigeren — als er genoeg andere landen zijn die andere criteria hanteren, zodat iedereen wel ergens burger kan worden. In een wereld met slechts enkele machtsblokken is een dergelijke uitsluiting wel discriminerend.
  Een land kan strengere criteria voor naturalisatie hanteren dan voor bestaande burgers. Shoaontkennen strafbaar stellen is onethisch, want het dwingt ontkenners ver te verhuizen, maar eisen dat nieuwkomers de Shoa erkennen is dat niet — die mensen verhuizen toch al, en wij hebben de vrijheid te kiezen wat voor mensen wij in ons land willen. Een land kan een canon van in dat land zeer algemeen erkende standpunten opstellen die een nieuwkomer moet onderschrijven, zonder dat onderschrijven van alle inwoners te eisen.
  Speciale regels zullen gelden voor mensen die eerder uit het land geëmigreerd waren.

((Te doen.))

Het recht gehoord te kunnen worden: men heeft het recht uitingen zó aan te bieden dat anderen die gemakkelijk kunnen waarnemen. Er bestaat geen alemeen recht gehoord te worden — dat zou overeenkomen met een plicht allen aan te horen, wat alleen op tijdstechnische gronden al onmogelijk is. Hoe dit recht praktisch te bewerkstelligen? Gratis vrije internettoegang met zuivere zoekmachine: alle ordeningscriteria (zoals populariteit, gelinktheid, ‥) zijn optioneel. Ook extractie: alle geuite gedachten zijn, zonder herhaling, te doorzoeken. Moderne technieken zouden mogelijk moeten maken die gedachten in een totaalstructuur aan te bieden, zodat alle opties voor een keuze, of alle argumenten voor of tegen een bepaalde optie, in één blik te overzien.